101 godina od rođenja jednog od najboljih srpskih književnika – Branka Ćopića

0

Pre tačno 101 godinu rođen je jedan od najboljih i najpoznatijih jugoslovesnkihsrpskih književnika, Branko Ćopić.

Branko Ćopić(Fotografija: Branko Ćopić, „Wannabe Magazine“)

Branko Ćopić je rođen u selu Hašanima (Bosanska Krajina) 1915, a umro u Beogradu 1984. godine. Osnovnu školu završio je u rodnom mestu, nižu gimnaziju u Bihaću, a učiteljsku školu pohađao je u Banjoj Luci, Delnicama i Sarajevu, te je završio u Karlovcu. Na Filozofskom fakultetu u Beogradu diplomirao je 1940. Prvu priču objavio je 1928, a prvu pripovetku 1936. godine. Izvršio je samoubistvo skokom sa mosta „Bratstvo i jedinstvo“ u Beogradu, 26. marta 1984.

Njegov otac Vid, kao vojnik austrougarske armije, borio se negde na frontu u Karpatima, a njegov stric Nidžo, srpski dobrovoljac, borio se u srpskoj vojsci protiv Austrougarske. Kad mu je bilo četiri godine, umro mu je otac. Ćopić je, zajedno sa mlađim bratom i sestrom, ostao da živi pored majke Soje, dede Radeta i strica Nidže.

U Ćopićevim delima dominiraju teme iz života ljudi iz Bosanske Krajine i Narodnooslobodilačkog rata. Prva pročitana knjiga bila mu je „Migel de Servantes“, koju je, negde u trećem razredu, kupio od učiteljice. U toj knjizi bio je opisan život slavnog španskog pisca Servantesa, zajedno sa nekoliko odlomaka iz njegovog romana „Don Kihot“. Sledeće pročitane knjige bile su „Doživljaji jednog vuka“, pa „Doživljaji jedne kornjače“.

Prvo štampano delo objavio je sa četrnaest godina u omladinskom časopisu „Venac“, 1928. godine. Već kao student afirmisao se kao darovit pisac i skrenuo na sebe pažnju književne kritike; 1939. je dobio nagradu „Milan Rakić“. Uoči Drugog svetskog rata nalazio se u đačkom bataljonu u Mariboru. U danima Aprilskog rata on je, sa grupom svojih drugova, pokušao da pruži otpor neprijatelju kod Mrkonjić Grada. Posle toga je otišao u svoj rodni kraj, a kada je počeo ustanak stupio je u redove ustanika i među njima ostao u toku cele Narodnooslobodilačke borbe. Sve vreme rata bio je ratni dopisnik zajedno s nerazdvojnim prijateljem i kumom, književnikom Skenderom Kulenovićem.

Branko Ćopić(Fotografija: Branko Ćopić, „Portal Novosti“)

Posle rata neko vreme je bio urednik dečjih listova u Beogradu, a potom počeo profesionalno da se bavi književnošću. Smatra se jednim od najvećih dečjih pisaca rođenih na jugoslovenskim prostorima. Dela su mu prevođena na ruski, engleski, francuski, nemački, ukrajinski, poljski, češki, bugarski, rumunski, slovenački i mađarski jezik. Bio je član Srpske akademije nauka i umetnosti (SANU) i Akademije nauka i umjetnosti Bosne i Hercegovine.

Njegova prozna dela prožeta su lirikom i živopisnim realističkim slikanjem seoskog života, poznavanjem života i mentaliteta ljudi sa sela, vedrinom i živošću duha. Kreirao je mnoštvo upečatljivih i živopisnih likova i događaja nadahnutom pripovedačkom tehnikom, koristeći svež, sočan i slikovit jezik, pri čemu je inspiraciju nalazio u svom podgrmečkom zavičaju. Ćopića su u doratnim pripovetkama najviše zanimali siromašni seljaci, sanjari i prosjaci, deca, skitnice i nadničari, i on je o svima njima pričao sa brižnim, zaštitničkim razumevanjem. U lirski intoniranim ratnim pripovetkama nadahnuto je opisivao herojske podvige, mučeništvo i samopregor svojih junaka.

Početkom 1950-ih godina Ćopić je počeo da piše i satirične priče u kojima je oštro kritikovao ružne pojave u tadašnjici. Jedna od takvih priča bila je i „Jeretička priča“, objavljena u „Ježu“, koja je pokrenula lavinu osuda sa vrha partije i vlasti, a u hajci na pisca učestvovao je i Josip Broz-„Tito, koji je rekao da on lično takvu satiru neće dozvoliti, ali da pisac neće biti ni uhapšen. Književni istoričar Ratko Peković napisao je knjigu „Sudanije Branku Ćopiću“, u kojoj je detaljno opisana cela hajka na pisca.

Branko Ćopić(Fotografija: Branko Ćopić, „Nezavisne novine“)

Sa uspehom se ogledao i u pisanju romana, iako su prirodi njegovog književnog talenta više odgovarale kraće forme – pripovetke i novele. Romani „Prolom“ i „Gluvi barut“ slikaju učešće seljaka Bosanske Krajine u ustanku, a „Ne tuguj bronzana stražo“ prilagođavanje tih istih seljaka, sada kolonista, novim uslovima života u Vojvodini. Glavnina Ćopićevog proznog opusa humoristički je intonirana, a humor nalazi u prirodi i mentalitetu njegovih junaka, koji i u najtežim životnim trenucima znaju da sačuvaju vedrinu i da se nasmeju čak i vlastitoj nevolji. Sem toga, Ćopić je od onih pisaca koji su svoj posmatrački talenat naročito iskazivali kroz otkrivanje sitnih ljudskih mana i nedostataka.

Iako je bio pisac epske širine i zamaha, sa urođenim pripovedačkim i humorističkim darom, u njegovim delima vidljiva je i jedna lirska žica, koja se nije pokazivala samo u opisima bosanskih pejzaža, već i u portretisanju ljudskih likova koji su mu bili bliski i dragi. Ta Ćopićeva poetska žica naročito je vidljiva u njegovoj ratnoj lirici, pre svega u zbirci „Ognjeno rađanje domovine“. Cenjen je i kao dečji pisac i pesnik, prvenstveno zahvaljujući živoj mašti i daru za spretno uobličavanje svojih posmatranja, ali i nesumnjivom humorističkom talentu. Napisao je preko trideset knjiga za decu, među kojima su i četiri romana – „Orlovi rano lete“ (1959), „Magareće godine“ (1960), „Slavno vojevanje“ (1961) i „Bitka u Zlatnoj dolini“ (1963). Njapoznatija zbirka priča Branka Ćopića je „Bašta sljezove boje“ (1970).

Branko Ćopić(Fotografija: Branko Ćopić, „Vreme 1213“)

Celi radni i životni vek nakon Drugog svetskog rata, Branko Ćopić je proveo u Beogradu, ali je često putovao po Jugoslaviji i drugim evropskim državama. Za književni rad dobio je, među ostalim, Nagradu „AVNOJ-a i „Njegoševu nagradu“ (obe 1972). Nosilac je „Partizanske spomenice“ (1941), kao i drugih visokih odlikovanja.

Njegov stan u Beogradu, ulica „Kralja Milana“, broj 23, u kojem je živeo od 1972. pa do smrti, poklonio je SANU.

(Fotografija: Branko Ćopić, „Wikimedia“)

Oglašavanje

O autoru

Avatar

UREDNIK za Srbiju | Adria Daily Magazine |Kažu da sam umetnik koji vredno usavršava svoje, na vreme prepoznate, talente… ja im verujem. Smatram da je kreativnost osnova kulture i umetnosti, odnosno multimedije, bez kojih je život besmislen! Počeo sam da se bavim glumom 2001, a novinarstvom 2015. godine, što su danas moje profesije. Završio sam poznatu beogradsku školu glume i novinarsku školu Udruženja novinara Srbije (UNS), čiji sam stalni/redovni član. Takođe, stalni/redovni sam član i Nezavisnog udruženja novinara Srbije (NUNS). Student.

Ostavite odgovor

Ovo veb mesto koristi Akismet kako bi smanjilo nepoželjne. Saznajte kako se vaši komentari obrađuju.

Send this to friend